نوشته‌ها

مزایای حاصل از گردشگری زعفران

 

مزایای حاصل از گردشگری زعفران

شکل گیری و گسترش گردشگری در نواحی روستایی موجب رشد اقتصادی، تنوع و ثبات در ایجاد اشتغال، احیا صنایع محلی، فرصت هایی برای افزایش در آمد، ایجاد بازار جدید برای محصولات کشاورزی و بالاخره گسترش بنیان های اقتصادی منطقه ای می شود (جوان و سقایی، ۱۳۸۳).

توسعه گردشگری کشاورزی در نواحی پرورشی زعفران نیز می تواند فرصت های شغلی جدیدی برای مردمان این نواحی ایجاد کرده و از این طریق ضمن کاهش مهاجرت های گسترده به نواحی شهری، سطح درآمدی افراد ساکن در این نواحی را افزایش دهد.

حضور گردشگران در مناطق زیر کشت این گیاه موجب می شود تا بخش قابل توجهی از زعفران تولیدی توسط بازدید کنندگان خریداری شود، این موضوع با کاهش سهم واسطه های بازار زعفران، درآمد بیشتری را نصب تولید کننده خواهد نمود.

همچنین حضور گردشگران به خصوص بازدید کنندگان خارجی احتمالا فرصت هایی را برای مبادلات کشاورزی به خصوص زعفران بین تولید کنندگان و تجار داخلی با گردشگران خارجی را فراهم می نماید.

حضور گردشگران خارجی و در کنار آن برگزاری سمینارها و کارگاه های علمی بین المللی در فصل برداشت زعفران نقش مهمی در شناسایی زعفران ایرانی و فرهنگ غنی زراعت این گیاه به مجامع علمی و تجاری دنیا را فراهم کرده که می تواند در طی زمان برند زعفران ایرانی را به جامعه جهانی معرفی نماید.

افزون بر این، شکل گیری این نوع گردهمایی ها فرصتی مغتنم برای اثبات تعلق زعفران به ایران فراهم نموده و با شیوهای مناسب می توان خاستگاه اصلی زعفران را به جهانیان معرفی نمود.

در کنار موارد ذکر شده، حضور گردشگران در نواحی زیر کشت زعفران فرصتی فراهم می نماید تا مردمان این نواحی سایر محصولات کشاورزی خود مانند زرشک، عناب و گیاهان دارویی و نیز صنایع دستی و آیین های بومی خود را عرضه داشته و از این جهت نیز ضمن معرفی فرهنگی خود، درآمد بیشتری کسب نمایند (فلاحی و همکاران، ۱۳۹۳).


بهدانی، م.ع.، فلاحی، ح.ر. ۱۳۹۴. زعفران دانش فنی مبتنی بر رهیافت های پژوهشی. انتشارات دانشگاه بیرجند .

جاذبه های اکوتوریستی مناطق کشت زعفران

 

جاذبه های اکوتوریستی مناطق کشت زعفران

افزون بر جاذبه های گردشگری کشاورزی مربوط به خود گیاه زعفران، مناطق پرورش دهنده این گیاه نیز دارای جاذبه های طبیعی و اکوتوریستی دیگری می باشند که می توانند به طور همزمان مورد توجه و بهره برداری قرار گیرند. این مناطق که عمدتا در استان های خراسان رضوی و جنوبی واقع شده اند دارای آثار تاریخی کهن و اکوسیستم های متنوع به خصوص نواحی کویری می باشند.

جهانیان و زاهدی (۱۳۸۹) برای مناطقی با اقلیم و تاریخ مشابه جاذبه هایی اکوتوریستی مانند دیدار از قلعه ها و کاروانسراها، مشاهده و آشنایی با حیوانات و گیاهان کویری، پختن تخم مرغ در ماسه، دیدار از اشکال متنوع و زیبای سطح تپه های ماسه ای به هم پیوسته، دیدار از نقش و نگارهای بسیار متنوع و زیبا در سطح تپه های ماسه ای که بر اثر حرکت و جابجایی انواع جانوران به ویژه در طول شب به وجود می آید، اسکی بر روی تپه های ماسه ای، موتورسواری و اتومبیل رانی در کویر، برپایی مسابقه مقاومت پای لخت روی ماسه های داغ، جلب گردشگر آفتابی (حمام آفتاب)، مسابقات اتومبیل رانی و موتور سیکلت رانی خورشیدی، برگزاری مسابقات شترسواری، برنامه غروب آفتاب با چشم انداز وسیع، برپا کردن کمپ با کمک و مشارکت خود گردشگران و اقامت در هتل های بوم آورد، استفاده از نوازندگان محلی به منظور اجرای موسیقی سنتی و بومی، ارائه برنامه های نمایشی و تفریحی در شب هنگام اجرای برنامه دیدار با ستاره ها و نیز برگزاری تورهای ویژه گردشگران ماجراجو ، تورهای ویژه گردشگران علمی به مناطق کویری و بیابانی و تورهای آموزشی مخصوص دانشجویان و گردشگران ماجراجو را ذکر نموده اند.

افزون بر این ها، همزیستی جالب توجه برخی دیگر از گیاهان بومی خراسان با طبیعت که اتفاقا تاریخ برداشت و حوزه پراکنش آنها همپوشانی قابل توجهی با زعفران داشته و از طرفی پرورش دهندگان آنها نیز عمدتا با بهره جویی از روش های بوم سازگار اقدام به تولید این محصولات می کنند، می تواند زمینه ساز توسعه بیشتر گردشگری کشاورزی در خراسان رضوی و به خصوص خراسان جنوی که مهد تولید زرشک و عناب است، باشد.

در کار این جاذبه ها، پتانسیل دیگری از جذب گردشگر در مناطق پرورش زعفران در خراسان وجود دارد و آن وجود قنات های بی شمار و گاه منحصر به فردی است که هر کدام می تواند بازگو کننده تمدنی کهن از مردمان این نواحی بوده و جاذبه ای بی نظیر برای گردشگران به شمار آید.


بهدانی، م.ع.، فلاحی، ح.ر. ۱۳۹۴٫ زعفران دانش فنی مبتنی بر رهیافت های پژوهشی. انتشارات دانشگاه بیرجند    .”

راههای توسعه گردشگری زعفران

 

راههای توسعه گردشگری زعفران

اگروتوریسم یکی از رشته های گردشگری است که در حال حاضر کشورهای زیادی از آن سود می برند. مزارع زعفران و مناطقی که این محصول در آنها کشت می شود نیز به دلیل داشتن فرهنگ خاص و ویژگی های جغرافیایی و تاریخی منحصر به فرد، می توانند از این رویکرد گردشگری بهره مند شوند.

برای رسیدن به این هدف اجرای برخی برنامه ها مانند ایجاد مناطق ویژه گردشگری زعفران در کشور، برگزاری تورهای کشاورزی و بازدید از مزارع زعفران به ویژه در فصل برداشت محصول، تولید برنامه های ترفیعی بر تبلیغی جهت معرفی مناطق ویژه تولید زعفران در کشور و نیز آموزش کشاورزان و زعفران کاران با همکاری مراکز دانشگاهی در خصوص نحوه برخورد با گردشگران، می تواند سودمند باشد (معصوم زاده زواره و همکاران، ۱۳۹۲).

از موضوعات مهم در خصوص توسعه گردشگری زعفران برگزاری جشنواره هایی می باشد که در طی برگزاری آنها امکانات رفاهی بومی نیز در اختیار گردشگران قرار گیرد. برای بسیاری از گردشگران زندگی کوتاه مدت در خانه های افراد بومی پرورش دهنده زعفران و مشاهده روش های برداشت و فرآوری این محصول از نزدیک و یا کسب تجربه گل چینی در سحرگاهان و مشاهده فعالیت خانوادگی افراد برای جمع آوری این محصول، می تواند تجربه ای بی نظیر به حساب آید. افزون بر این، گردشگران می توانند با زندگی در کنار مردمان بومی از آیین زندگی و رسوم و سنت های آنان نیز شناخت پیدا کنند.

با این وجود، ایجاد واحدهای اقامتی و پذیرایی در سطح مناطق پرورش زعفران یکی از اولویت ها برای توسعه گردشگری زعفران است که خود نیازمند سرمایه گذاری بخش خصوصی و همکاری دولت است (فلاحی و همکاران، ۱۳۹۳).

اسماعیل نژاد (۱۳۹۳) ضمن بررسی تأثیر عوامل اقلیمی بر گردشگری زعفران در شهرستان قاینات بیان کرد که این شهرستان به لحاظ برخورداری از مواهب طبیعی و شرایط لازم جهت ایجاد سایتهای اگروتوریسم از پتانسیل خوبی در این زمینه برخوردار است.

وجود مزارع زیبا و باغات میوه در اکثر مناطق روستایی شهرستان و همچنین چشم اندازهای زیبا از محصولات باغی مانند زرشک و مزارع زیبای زعفران در زمان گلدهی می تواند از عوامل جذب گردشگر در این شهرستان باشد.

طرح جامع توریسم زعفران، باید در مناطقی که این محصول کشت می شود، مورد بررسی قرار گرفته و برای آن شناسنامه توریستی تهیه شود. با ایجاد ستاد دائمی جشنواره زعفران می توان امکانات رفاهی بومی را در اختیار گردشگران قرار داد.

گردشگرانی که به شهرهای زعفران خیز سفر می کنند باید بتوانند با مراجعه به ستاد جشنواره و هماهنگی با آنها در خانه های افراد بومی زندگی کنند. در این صورت می توانند به صورت گروه های کوچک در کنار خانواده های بومی و ساکنان منطقه اقامت کرده و از زندگی بومی و محیط محل، شناخت پیدا نمایند و درباره زعفران کاری کسب دانش کنند و حتی در مراسم گل چینی زعفران شرکت نمایند.


 “بهدانی، م.ع.، فلاحی، ح.ر. ۱۳۹۴٫ زعفران دانش فنی مبتنی بر رهیافت های پژوهشی. انتشارات دانشگاه بیرجند    .”

تعریف اگروتوریسم یا گردشگری کشاورزی

 

تعریف اگروتوریسم یا گردشگری کشاورزی

بهترین جنبه های اکوتوریسمی ترکیب هنرهای زندگی آرام و روستایی، نزدیکی بیشتر به طبیعت، یادگیری کشاورزی و تجربه فرهنگ های محلی و اصیل با زندگی در میان روستاییان برای مدتی کوتاه است. امکان زندگی در نزدیکی یا در روستایی کوچک و دور افتاده، گردشگر را در شرایط یک زندگی آرام و تجربه فرهنگ کاملا اصیل محلی قرار می دهد (اسماعیل نژاد، ۱۳۹۴).

گردشگری کشاورزی شاخه ای از گردشگری روستایی است که در آن گردشگران با خانواده های روستایی زندگی نموده و در مورد فعالیت های کشاورزی، زندگی در کشتزارها و مناطق کشاورزی مطالبی را فرا می گیرند، در این شیوه گردشگران بدون ایجاد پیامدهای منفی بر روی اکوسیستم مناطق میزبان، با فعالیت های سنتی کشاورزی در تعامل بوده و یا در آن مشارکت می کنند.

گردشگری کشاورزی برای شرح تمامی فعالیت های گردشگری در نواحی روستایی به کار می رود، ولی اغلب شامل آن دسته ای از فرآیندهای گردشگری می شود که مستقیما در ارتباط با محیط کشاورزی است و جشن ها، موزه ها، نمایشگاه ها و دیگر رویدادها و جاذبه های فرهنگی را نیز شامل می شود، اگروتوریسم می تواند باعث امنیت غذایی در برخی نقاط روستایی، بهبود بخشیدن به درآمد و کیفیت عمومی زندگی در مناطق روستایی، جلوگیری از روند تخریب منابع طبیعی در مناطق روستایی و افزایش میزان مشارکت جمعیت روستایی در تعیین سرنوشت خود گردد (تقدیسی و دانشور، ۱۳۸۶؛ احدنژاد و همکاران، ۱۳۹۱).

در نواحی روستایی مزارعی وجود دارند که ممکن است به عنوان مکانی برای گذراندن اوقات فراغت بازدید کنندگان غیر بومی انتخاب شوند. معمولا این مزارع بیشتر در مناطق حاشیه ای که بر پایه کشاورزی سنتی بوده و دارای جذابیت بیشتری هستند، واقع می باشند.

شکل گیری گردشگری کشاورزی ناشی از شکل گیری یک روند سودبری متقابل بین گردشگران و کشاورزان می باشد. گردشگران در پی گریز از محیط های متراکم شهری به دنبال مکانی برای کسب تجربه نوینی از گردشگری می باشند.

کشاورزان نیز حضور گردشگران را راهی برای تنوع بخشیدن به منابع درآمدی خود دانسته و از این رو گردشگری کشاورزی به عنوان یک فعالیت بازاریابی مستقیم توانسته است فرصت جدیدی را برای کسب در آمد بیشتر در اختیار کشاورزان قرار دهد. بر این اساس گردشگری کشاورزی به عنوان روشی برای مبارزه با رکود اقتصادی در نواحی روستایی در نظر گرفته می شود که آثار آن در نواحی روستایی را می توان به شرح زیر بیان کرد (جوان و سقایی، ۱۳۸۳):

  • گسترش بهره برداری از مزرعه

  • نوآوری در نقدینه سازی و کسب درآمد مازاد توسط کشاورز

  • افزایش مصرف کنندگان جدید محصولات کشاورزی محلی

  • افزایش آگاهی پیرامون محصولات کشاورزی و صنایع دستی محلی

  • کسب درآمد برای اعضای خانوار کشاورز و سایر کسانی که مستقیما در مزرعه کار نمی کنند

  • تشویق کشاورزان بر ادامه دادن به فعالیت تولیدی

  • کمک به احیاء و توسعه سنت ها، هنرها و منابع محلی،

  • افزایش و احیاء نمادهای محلی برای جلب توجه بازدید کنندگان

  • پیشرفت و بهبود شرایط فرهنگی و ارتباطی جوامع روستایی، افزایش آگاهی و اطلاعات پیرامون کشاورزی و ایجاد فرصت هایی برای کشاورز جهت مدیریت بحران های اقتصادی کشاورزی

    جایگاه ایران در گردشگری کشاورزی

    وجود چشم انداز های مختلف از کاشت محصولات کشاورزی در مکان های مختلف کشور و نیز وجود گیاهان خاص نواحی اقلیمی مشخص، یکی از قابلیت های گردشگری کشاورزی در ایران به شمار می آید.

    کاشت برخی محصولات ویژه در نواحی جغرافیایی مشخص (مثل زعفران در خراسان)، چشم انداز باغ ها در شاهراه اصلی شمال کشور استفاده از ابزارها و کشت سنی در نواحی روستایی حاشیه کویر و نظایر آن، جاذبه هایی هستند که هر یک قابلیت گردشگرپذیری بالایی دارند (جوان و سقایی، ۱۳۸۳). برخی صاحب نظران کاشان را تنها شهری می دانند که در فصل گلاب گیری توانسته است از گردشگری کشاورزی استفاده لازم را ببرد (معصوم زاده زواره و همکاران، ۱۳۹۲). با این وجود، در بسیاری از نقاط کشور قابلیت های دست نخورده ای از گردشگری کشاورزی وجود دارد که باید مورد شناسایی، ترویج و حمایت قرار گیرند.

  • نمونه بارز این مسئله قابلیت های زعفران برای جذب گردشگر میباشد که در ادامه به آن پرداخته شده و راهکارهای توسعه صنعت اگرو توریسم در مناطق کاشت زعفران و مزایای حاصل از آن مورد بحث قرار گرفته است.

 “بهدانی، م.ع.، فلاحی، ح.ر. ۱۳۹۴٫ زعفران دانش فنی مبتنی بر رهیافت های پژوهشی. انتشارات دانشگاه بیرجند    .”