نوشته‌ها

ظرفیت‌های صادراتی و بازارهای هدف زعفران ایران

ظرفیت‌های صادراتی و بازارهای هدف زعفران ایران

شناخت بازارهای جهانی زعفران و تقاضای وارداتی کشورها می‌تواند در برنامه‌ریزی‌های آینده به برنامه ریزان و تصمیم سازان کشور در زمینه توسعه صادرات زعفران کمک کند. پرمه و همکاران (۱۳۸۸).

در پژوهشی ظرفیت زعفران صادراتی ایران و شناسایی بازارهای هدف آن در طی دوره زمانی ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۶ را موردبررسی قراردادند. نتایج نشان داد که از ۵۰ کشور تقاضاکننده زعفران در بازار جهانی، تنها ۱۲ کشور ازجمله آمریکا، فرانسه، ژاپن و عربستان تقاضای واردات بالایی دارند.

حال آن‌که در بازار صادرات زعفران ایران، شش کشور اصلی متقاضی واردات شامل امارات، اسپانیا، ایتالیا، عربستان، فرانسه و سوئد هستند. محاسبه شاخص حداکثر پتانسیل صادراتی زعفران ایران نشان داد که ۱۲ کشور اسپانیا، ایتالیا، آمریکا، سوئد، فرانسه، عربستان، سوئیس، ژاپن، تایلند، استرالیا، آرژانتین و آلمان بیشترین پتانسیل وارداتی زعفران از ایران را دارند.

بر اساس شاخص پتانسیل وارداتی استفاده نشده زعفران کشورهای جهان از ایران به‌صورت مطلق (میلیون دلار)، چهار کشور آمریکا، ژاپن، سوئد و انگلیس در اولویت بازارهای هدف زعفران ایران قرار دارند.

بر اساس شاخص درصد استفاده نشده از پتانسیل وارداتی کشورها از ایران به‌صورت نسبی (درصد) کشورهای اصلی متقاضی واردات زعفران از ایران شامل آمریکا، هنگ‌کنگ، بلژیک، سنگاپور، ژاپن، کانادا، استرالیا، هلند، انگلیس، آرژانتین، نروژ و ایتالیا با بیش از ۵۰ درصد استفاده نشده از پتانسیل وارداتی از ایران در شناسایی بازارهای هدف در اولویت قرار دارند. بررسی و شناسایی بازارهای هدف بیانگر آن است که کشورهایی مانند آمریکا، ژاپن، کانادا، استرالیا، هلند، انگلیس، آرژانتین، نروژ، بلژیک و ایتالیا در زمره مهم‌ترین بازارهای هدف صادراتی زعفران ایران هستند.

مسیرهای دسترسی مصرف‌کنندگان به زعفران در خراسان

عوامل بازاریابی زعفران در استان خراسان بسیار گوناگون است که می‌توان به خریداران محلی، حق‌العمل کاران، نمایندگان عمده‌فروش، عمده‌فروشان، خرده‌فروشان، سازمان تعاون روستایی و غیره اشاره نمود. برای اینکه محصول زعفران از تولیدکننده به مصرف‌کننده برسد، مسیرهای مختلفی وجود دارد که زعفران کاران با توجه به شرایط و موقعیت خود و همچنین شرایط بازار، بهترین راه فروش محصول خود را انتخاب می‌نمایند (شبان و همکاران، ۱۳۹۲). در پژوهشی مسیرهای بازار رسانی زعفران در برخی شهرستان‌های استان خراسان بررسی و ترسیم گردید. این مسیرها عبارت‌اند از مسیر ۱: تولیدکننده – دلالان – عمده‌فروشان – خرده‌فروشان – مصرف‌کننده مسیر ۲: تولیدکننده – نماینده عمده‌فروشان- عمده‌فروشان – خرده‌فروش – مصرف‌کننده، مسیر: تولیدکننده – خرده‌فروش – مصرف‌کننده، مسیر ۴: تولیدکننده – حق‌العمل کاران عمده‌فروش – خرده‌فروشان – مصرف‌کننده و مسیر ۵: تولیدکننده – سازمان تعاون روستایی – عمده‌فروشان – خرده‌فروشان – مصرف‌کننده. نتایج نشان داد که حاشیه بازار در مسیر ۱ از مسیرهای دیگر بیشتر و همچنین سهم تولیدکننده از قیمت زعفران در مسیرهای ۳ و ۵ بیشترین مقدار را دارد. درمجموع با کاهش واسطه‌ها در مسیرهای بازار رسانی، می‌توان سهم تولیدکننده از قیمت این محصول را افزایش داد. در نظام بازار رسانی زعفران، سهم تولیدکنندگان از قیمت نهایی محصول پایین بوده و با توجه به اینکه خدمات بازاریابی در ایران تنها شامل حمل و توزیع است، لذا پایین بودن سهم تولیدکنندگان به دلیل خدمات گسترده بازاریابی نبوده و ناشی از کم بودن قدرت چانه‌زنی زارعان در زمان فروش، نداشتن نظام صحیح قیمت‌گذاری و ضعف مدیریتی در زمینه سیاست‌های حمایتی از کشاورزان به‌خصوص سیاست‌های قیمتی می‌باشد. با توجه به بالا بودن حاشیه‌های بازاریابی لازم است تا ساختار نظام بازاریابی موجود از طریق تشکیل اتحادیه‌ها با تعاونی‌های محلی در مناطق عمده تولید زعفران تغییر یابد، به‌طوری‌که کلیه عملیات بازار رسانی از مرحله تولید تا توزیع توسط اتحادیه انجام شود تا اینکه با ایجاد رقابت با واسطه‌ها که عمدتاً عامل افزایش حاشیه‌های بازاریابی به‌طور غیرمنطقی می‌باشند، قیمت‌ها و حاشیه بازاریابی متعادل‌تر گردد (شبان و همکاران، ۱۳۹۲).


برگرفته از کتاب زعفران، تالیف دکتر محمد علی بهدانی و دکتر حمید رضا فلاحی، انتشارات دانشگاه بیرجند،۱۳۹۴