نوشته‌ها

زعفران و کارایی مصرف آب

زعفران و کارایی مصرف آب

امروزه به آب به‌عنوان یک کالای اقتصادی نگریسته می‌شود. در سال‌های اخیر با توجه به کمبود شدید منابع آبی باکیفیت، الگوهای کاشت گیاهان و محصولات زراعی در مناطق مختلف جهان و به‌ویژه مناطق خشک و نیمه‌خشک بر اساس قابلیت دسترسی به منابع آبی طراحی و اجرا می‌شود و اصولاً در بسیاری از موارد کارایی تولید به ازای مترمکعب آب مصرفی محاسبه می‌شود.

مرکز عمده تولید زعفران کشور، خراسان به‌ویژه نواحی جنوبی و مرکزی آن است. در این مناطق کمبود آب و در برخی نقاط نزدیک به کویر، کیفیت نامناسب آب و فقر زمین از نظر عناصر غذایی موردنیاز گیاه و روش‌های سنتی تولید محصولات کشاورزی، از عوامل محدودکننده کشاورزی در منطقه است.

بررسی آمار و ارقام به‌روشنی مشکل کمبود بارندگی و آب را در منطقه مشخص ساخته و ضرورت کاشت گیاهان مقاوم به خشکی و کم‌نیاز به آب را مطرح می‌سازد (جاسمی، ۱۳۹۰، بهدانی، ۱۳۹۱). زعفران یک گیاه استثنایی است که توانسته است با خصوصیات ویژه خود مسئله کم‌آبی را تحمل کند و علاوه بر این، بازده اقتصادی بسیار بالایی نیز فراهم آورد. در مقایسه‌ای که توسط صادقی (۱۳۸۸) بر روی کارایی اقتصادی مصرف آب در گیاهان گندم، چغندر، پنبه، سیب‌زمینی و زعفران صورت گرفت، مشخص شد هر مترمکعب آب در زعفران ۱۲٫۵ برابر گندم، ۱۵٫۵ برابر چغندر، ۱۷ برابر پنبه و ۱۴ برابر سیب‌زمینی درآمد حاصل می‌نماید.

از طرف دیگر فصل رشد و نمو زعفران که در پاییز و زمستان و اوایل بهار می‌باشد، تا حدود زیادی منطبق بر فصل بارندگی‌های زمستانه در این مناطق بوده که این موضوع بهره‌مندی گیاه زعفران را از نزولات جوی افزایش داده و لزوم آبیاری آن با استفاده از آب استحصالی از چاه‌های عمیق را بسیار کاهش می‌دهد. همچنین با توجه به تعدد قنات‌ها و عدم استفاده از آب آن‌ها در فصول پاییز و زمستان، از این آب نیز در آبیاری مزارع زعفران استفاده می‌شود که درمجموع باعث افزایش کارایی مصرف آب در این محصول در مقایسه با سایر محصولات گردیده است (نصیری خراسانی، ۱۳۹۰).

 

صادقی (۱۳۹۲ ب) ضمن محاسبه مقدار آب مصرفی توسط گیاه زعفران و مقایسه آن با چندین محصول کشاورزی رایج در استان خراسان، نتیجه گرفت که میزان آب مصرفی این گیاه بسیار کمتر بوده و افزون بر این سود اقتصادی حاصل از مصرف هر مترمکعب آب توسط این گیاه به‌مراتب بیشتر می‌باشد.

او بر این اساس زعفران را قهرمان مبارزه با خشک‌سالی نامید که با اصلاح روش‌های تولید، فرآوری و صادرات آن می‌توان ارزآوری و اشتغال پایدار قابل‌توجهی را در این منطقه ایجاد نمود.

 

 


برگرفته از کتاب زعفران، تالیف دکتر محمد علی بهدانی و دکتر حمید رضا فلاحی، انتشارات دانشگاه بیرجند، ۱۳۹۴