نوشته‌ها

دانش بومی تولید زعفران

images (28)

توسعه علم و فناوری در دهه‌های اخیر، امکان شناخت بیشتر طبیعت را فراهم نموده و برای کنترل و بهره‌جویی از محیط، امکانات کارآمدتری را فراهم نموده است.

بااین‌وجود اتکای بیش‌ازحد بر دستاوردهای دانش نوین، استفاده پایدار از منابع طبیعی را در معرض خطر قرار داده و ازاین‌رو در سالهای اخیر به موضوع پتانسیل دانش بومی برای حل مشکلات توسعه توجه بیشتری شده است.

مبنای دانش بومی کشاورزی، اولویت بخشیدن به بینش‌ها و روش‌های کشاورزان بوده و بر پایه شنیدن و یادگرفتن از زارعان استوار است.

ایرانیان در طی تاریخ جایگاه مهمی در تکامل و توسعه کشاورزی داشته و اندوخته‌های فراوانی را به گنجینه روش‌های زراعت و تولید محصولات کشاورزی افزوده‌اند.

در بین محصولات کشاورزی، زعفران ارتباط نزدیک‌تری با اندیشه‌ها و روش‌های کشاورزان ایرانی داشته و بسیاری از محققان آن را بومی ایران دانسته و تکامل و انتقال آن به دوران کشاورزی نوین را مدیون زارعان ایرانی در طی تاریخ می‌دانند.

بر این مبنا، حجم وسیعی از روش‌های کاشت، داشت، برداشت، فرآوری و مصرف این ادویه در طی دوران گذشته در اثر تجربه کشاورزان ایرانی به‌دست‌آمده و امروزه به دلایل مختلفی در معرض فراموشی قرارگرفته است.

بنابراین، ضروری است تا این اطلاعات ارزشمند که در قالب دانش بومی زعفران قابل‌تعریف است، مورد گردآوری قرار گیرد.

تاکنون پژوهش‌های اندکی جهت جمع‌آوری دانش بومی زراعت زعفران در ایران انجام‌گرفته که در این فصل نتایج آن‌ها ارائه‌شده است.

برای حفظ گنجینه دانش بومی تولید، فرآوری و مصرف زعفران در ایران لازم است تا پژوهش‌های جامع و هماهنگی در تمامی مناطق کاشت این گیاه صورت گرفته و نتایج حاصله مکتوب و در اختیار علاقه‌مندان قرار گیرد.


برگرفته از کتاب زعفران، تالیف دکتر محمد علی بهدانی و دکتر حمید رضا فلاحی، انتشارات دانشگاه بیرجند ۱۳۹۴

ارزش مبادلات زعفران در ایران و جهان

ارزش مبادلات زعفران در ایران و جهان

با جهانی‌شدن اقتصاد و کمرنگ شدن مرزهای جغرافیایی، رقابت اقتصادی معنی پررنگ‌تری یافته است. در دنیای امروز شکاف فنی بین کشورهای درحال‌توسعه و کشورهای صنعتی، رقابت در عرصه بین‌المللی را به میدان مسابقه‌ای تبدیل کرده که در آن غول‌های اقتصادی با هم رقابت می‌کنند و جایی برای بنگاه‌های ضعیف باقی نمانده است.

با توجه به آمار سال ۱۳۸۸ میزان تولید زعفران در جهان بیش از ۲۰۰ تن در سال می‌باشد که ایران از نظر میزان تولید مقام نخست را در اختیار دارد. از نظر سهم صادراتی نیز حدود ۸۵ درصد زعفران دنیا از دو کشور ایران و اسپانیا صادر می‌شود (بهدانی، ۱۳۸۸، بهدانی، ۱۳۹۱). اسپانیا بزرگ‌ترین عرضه‌کننده زعفران بسته‌بندی‌شده و برند گذاری شده در دنیاست.

بنا بر آمارهای منتشره توسط وزارت اقتصاد و دارایی این کشور، بیشترین واردات زعفران از اسپانیا مربوط به کشورهای حوزه خلیج‌فارس و پس‌ازآن ایالات‌متحده آمریکا می‌باشد (معصوم زاده زواره و همکاران، ۱۳۹۲)، ارزش صادرات جهانی زعفران بین سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰ از روندی صعودی برخوردار بوده است، به‌طوری‌که ارزش صادرات جهانی این محصول از حدود ۱۲۲ میلیون دلار در سال ۲۰۰۶ به حدود ۴۰۹ میلیون دلار در سال ۲۰۱۰ رسید که نشان‌دهنده رشد ۳۳۵ درصدی در طی پنج سال می‌باشد.

زعفران ایران نیز عمدتاً به کشورهایی مانند امارات، ایتالیا و اسپانیا صادر می‌شود. مجموع ارزش صادراتی زعفران ایران در سال ۲۰۱۰ و بزرگ‌ترین بازارهای صادراتی محصول زعفران ایران به همراه سهم هر یک آورده شده است (معصوم زاده و همکاران، ۱۳۹۲ به نقل از سازمان تجارت جهانی[۱]).

تعداد بهره‌بردار و وضعیت آموزش کشاورزان در ایران

 بر اساس آمار منتشرشده از سوی وزارت جهاد کشاورزی (۱۳۹۲)، در سال ۱۳۹۰ در سطح کشور بیش از ۱۵۵ هزار بهره‌بردار برای زعفران وجود داشته است.

به ترتیب بیش از ۳۶ و ۱۱۲ هزار نفر از این بهره‌برداران در استان‌های خراسان جنوبی و رضوی قرار دارند. همچنین در این سال تعداد ۵۷ تعاونی مرتبط با این محصول وجود داشته که عمده آن‌ها نیز در استان‌های خراسان رضوی و جنوبی واقع بوده‌اند.

از نظر برگزاری دوره‌های آموزشی نیز در سال ۱۳۹۰ در سطح کشور به ترتیب تعداد ۵۳۳ و ۵۸ کلاس آموزشی برای کشاورزان و کارشناسان عرصه زعفران برگزار شده است.


برگرفته از کتاب زعفران، تالیف دکتر محمد علی بهدانی و دکتر حمید رضا فلاحی، انتشارات دانشگاه بیرجند،۱۳۹۴