نوشته‌ها

مزیت نسبی ایران در تولید زعفران

مزیت نسبی ایران در تولید زعفران

با توجه به اتکای اقتصاد ایران به درآمدهای نفتی، اهمیت توجه به صادرات غیرنفتی کشور از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بوده و شناسایی محصولات غیرنفتی که دارای مزیت نسبی بوده و توان رقابت در عرصه بین‌المللی را دارند، گام مهمی در توسعه این بخش از صادرات محسوب می‌شود.

در این میان محصولات کشاورزی بخش عمده‌ای از صادرات غیرنفتی را به خود اختصاص داده‌اند که در این ‌بین نیز زعفران از اهمیت خاصی برخوردار است، به‌طوری‌که در دوره‌های زمانی مختلف، یکی از محصولات عمده صادراتی کشور بوده و ایران مقام اول را در تولید این محصول ارزشمند در سطح جهان دارد.

در پژوهشی مزیت نسبی ایران در تولید زعفران مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل از محاسبه شاخص مزیت نسبی (هزینه منابع داخلی و شاخص مزیت نسبی بر اساس هزینه واحد) نشان داد که ایران در تولید زعفران از مزیت نسبی بالایی برخوردار است.

همچنین مشخص شد که در سال ۱۳۸۷ بر نهاده‌های تولید، یارانه، بر محصول تولیدکنندگان مالیات و درمجموع بر ارزش‌افزوده تولید زعفران مالیات غیرمستقیم وضع شده است.

 

افزون بر این، با محاسبه شاخص‌های توان رقابت داخلی و صادراتی به بررسی توان رقابت زعفران در بازارهای بین‌المللی پرداخته شد و نتایج نشان داد این محصول در سال ۱۳۸۷ در بازارهای جهانی دارای توان رقابتی بوده است.

با توجه به نتایج به‌دست‌آمده از تحقیق، پیشنهادهایی در خصوص مسائل اقتصادی زعفران به این صورت ارائه گردید: (۱) با توجه به اینکه تولید زعفران مزیت نسبی و بازدهی لازم را داشته و در بازارهای جهانی نیز توان رقابت را دارد، توسعه زمین‌های زیر کشت زعفران در استان‌هایی که شرایط مناسبی برای تولید این محصول دارند، منطقی به نظر می‌رسد، (۲) با توجه به وجود مزیت نسبی در تولید زعفران و داشتن توان رقابت هزینه‌ای در بازارهای بین‌المللی، عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی زیانی را متوجه این محصول نخواهد کرد، بنابراین، لازم است تا مطالعاتی مشابه در مورد سایر محصولات کشاورزی در کشور که به‌عنوان محصولات عمده صادراتی ایران در بازارهای جهانی مطرح می‌باشند، انجام گیرد تا تصویر شفافی در رابطه با مزیت‌ها یا عدم مزیت‌های محصولات یادشده به‌منظور تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری در رابطه با میزان حمایت از این محصولات وجود داشته باشد، (۳) با توجه به اینکه میزان توان رقابتی زعفران با احتساب قیمت‌های داخلی (که دولت نیز در این قیمت‌گذاری نقش دارد)، بیشتر از توان رقابتی آن در سطح بین‌المللی با احتساب قیمت‌های جهانی می‌باشد (بدون دخالت دولت)، می‌توان گفت که دخالت دولت باعث افزایش توان رقابت داخلی فروش این محصول شده است. بنابراین، لازم است تا زمان الحاق کامل ایران به سازمان تجارت جهانی که تمامی قیمت‌ها بدون مداخله و حمایت دولت خواهد بود، به‌تدریج از میزان دخالت‌ها و حمایت‌های دولت در فرآیند تولید و قیمت‌گذاری کاسته شود، تا این محصول بتواند خود را با شرایط تجارت آزاد (بدون حمایت دولت) وفق داده و در جایگاه واقعی خود در بازارهای جهانی به رقابت بپردازد و (۴) زعفران در مکانی جغرافیایی به عمل می‌آید که مردم آن از درآمد کمتری نسبت به متوسط جامعه برخوردار هستند، ازاین‌رو، چنانچه بتوان با برنامه راهبردی درازمدت نسبت به توسعه کشت زعفران و مدیریت این محصول اقدام‌های مؤثری انجام داد، بدون تردید موجب زمینه‌های توسعه در منطقه و همچنین بهبود مزیت نسبی در تولید می‌شود (آقایی و رضاقلی زاده، ۱۳۹۰).


برگرفته از کتاب زعفران، تالیف دکتر محمد علی بهدانی و دکتر حمید رضا فلاحی، انتشارات دانشگاه بیرجند، ۱۳۹۴

اهمیت اقتصادی زعفران

اهمیت اقتصادی زعفران

بخش کشاورزی ایران از مهم‌ترین بخش‌های اقتصادی کشور بوده و توسعه آن زمینه‌ساز توسعه دیگر صنایع کشور می‌باشد. در بین محصولات کشاورزی ایران، زعفران به‌خصوص در استان‌های خراسان از اهمیت اقتصادی و اجتماعی بسیار بالایی برخوردار است.

زعفران که از آن به‌عنوان طلای سرخ یاد می‌شود، محصول ویژه‌ای است که واحد وزن و خریدوفروش آن به‌جای تن و کیلوگرم، مثقال و گرم می‌باشد. ارزش صادراتی یک کیلوگرم زعفران برابر ۱۰ تن گندم صادراتی است و از طرفی سازگاری آن با شرایط اقلیمی ایران و اشتغال‌زایی آن نیز قابل‌توجه است.

بی‌نیازی تولید زعفران از هزینه‌های ارزی، نیاز آبی کم، اشتغال‌زایی بالا و امکان گسترش آن در مناطق کم‌بهره موجب شده تا زعفران یکی از کالاهای باارزش و قابل‌رقابت در بازارهای جهانی باشد.

هر هکتار زعفران برای عملیات مختلف کاشت، داشت و برداشت ۲۷۰ نفر روز کار نیاز دارد که با احتساب هر ۲۰۰ روز کار در سال به‌عنوان یک شغل دائم، در هر هکتار آن بیش از یک نفر به کار مشغول می‌شوند (بابایی ابرقویی، ۱۳۸۴؛ زمانی پور، ۱۳۸۵؛ صادقی، ۱۳۸۹).

از تحولات بارز در عرصه فعالیت‌های کشاورزی کشور و به‌ویژه استان‌های خراسان از سال ۱۳۶۰ تاکنون گسترش سطح زیر کشت زعفران بوده است، به‌طوری‌که سطح زیر کشت آن از ۴۲۵۰ هکتار در سال ۱۳۶۰ به ۵۷۶۲۳ هکتار در سال ۱۳۸۴ و بیش از ۷۰۰۰۰ هکتار در سال ۱۳۹۰ و میزان تولید آن نیز به ترتیب از ۲۳ تن به ۲۴۰ و ۲۵۰ تن در سال افزایش یافت.

این افزایش سطح زیر کشت و تولید عمدتاً متعلق به استان‌های خراسان بوده و در کنار آن تعداد شهرستان‌های تولیدکننده زعفران در خراسان در سال ۱۳۶۲ تنها محدود به ۵ مورد بود، درحالی‌که در حال حاضر تقریباً شامل تمامی شهرستان‌های واقع در این استان می‌شود.

این افزایش تولید و سطح زیر کشت در حالی رخ داده است که ایران و به‌خصوص خراسان در طی سه دهه اخیر به‌صورت دوره‌ای با پدیده خشک‌سالی مواجه بوده است. بر این اساس رابطه معنی‌داری بین کاهش نزولات جوی و متعاقباً کاهش منابع آبی با افزایش سطح زیر کشت زعفران (برخلاف رویه عمومی کشت محصولات کشاورزی) وجود دارد.

مزایای نسبی کشت زعفران در مقایسه با سایر محصولات کشاورزی در استان‌های خراسان موجب تسریع روند گسترش سطح زیر کشت آن شده است. این مزایا دربرگیرنده کارکردهای طبیعی، اقتصادی و اجتماعی بوده و شامل نیاز آبی کم، محدود بودن تعداد دفعات آبیاری، امکان رشد در اقلیم نیمه‌خشک، محدود بودن دوره کاشت، داشت و برداشت، اشتغال‌زایی و ارزش‌افزوده بالای این محصول می‌باشد (بذرافشان و ابراهیم‌زاده، ۱۳۸۵؛ صادقی، ۱۳۹۱)

با توجه به اهمیت اقتصادی و اجتماعی زعفران به‌خصوص در مورد جوامع محلی، در ادامه این فصل به آمارهای اقتصادی زعفران، برندسازی و الزامات بازاریابی آن پرداخته‌شده است.

 


برگرفته از کتاب زعفران، تالیف دکتر محمد علی بهدانی و دکتر حمید رضا فلاحی، انتشارات دانشگاه بیرجند، ۱۳۹۴