نوشته‌ها

جاذبه های اکوتوریستی مناطق کشت زعفران

 

جاذبه های اکوتوریستی مناطق کشت زعفران

افزون بر جاذبه های گردشگری کشاورزی مربوط به خود گیاه زعفران، مناطق پرورش دهنده این گیاه نیز دارای جاذبه های طبیعی و اکوتوریستی دیگری می باشند که می توانند به طور همزمان مورد توجه و بهره برداری قرار گیرند. این مناطق که عمدتا در استان های خراسان رضوی و جنوبی واقع شده اند دارای آثار تاریخی کهن و اکوسیستم های متنوع به خصوص نواحی کویری می باشند.

جهانیان و زاهدی (۱۳۸۹) برای مناطقی با اقلیم و تاریخ مشابه جاذبه هایی اکوتوریستی مانند دیدار از قلعه ها و کاروانسراها، مشاهده و آشنایی با حیوانات و گیاهان کویری، پختن تخم مرغ در ماسه، دیدار از اشکال متنوع و زیبای سطح تپه های ماسه ای به هم پیوسته، دیدار از نقش و نگارهای بسیار متنوع و زیبا در سطح تپه های ماسه ای که بر اثر حرکت و جابجایی انواع جانوران به ویژه در طول شب به وجود می آید، اسکی بر روی تپه های ماسه ای، موتورسواری و اتومبیل رانی در کویر، برپایی مسابقه مقاومت پای لخت روی ماسه های داغ، جلب گردشگر آفتابی (حمام آفتاب)، مسابقات اتومبیل رانی و موتور سیکلت رانی خورشیدی، برگزاری مسابقات شترسواری، برنامه غروب آفتاب با چشم انداز وسیع، برپا کردن کمپ با کمک و مشارکت خود گردشگران و اقامت در هتل های بوم آورد، استفاده از نوازندگان محلی به منظور اجرای موسیقی سنتی و بومی، ارائه برنامه های نمایشی و تفریحی در شب هنگام اجرای برنامه دیدار با ستاره ها و نیز برگزاری تورهای ویژه گردشگران ماجراجو ، تورهای ویژه گردشگران علمی به مناطق کویری و بیابانی و تورهای آموزشی مخصوص دانشجویان و گردشگران ماجراجو را ذکر نموده اند.

افزون بر این ها، همزیستی جالب توجه برخی دیگر از گیاهان بومی خراسان با طبیعت که اتفاقا تاریخ برداشت و حوزه پراکنش آنها همپوشانی قابل توجهی با زعفران داشته و از طرفی پرورش دهندگان آنها نیز عمدتا با بهره جویی از روش های بوم سازگار اقدام به تولید این محصولات می کنند، می تواند زمینه ساز توسعه بیشتر گردشگری کشاورزی در خراسان رضوی و به خصوص خراسان جنوی که مهد تولید زرشک و عناب است، باشد.

در کار این جاذبه ها، پتانسیل دیگری از جذب گردشگر در مناطق پرورش زعفران در خراسان وجود دارد و آن وجود قنات های بی شمار و گاه منحصر به فردی است که هر کدام می تواند بازگو کننده تمدنی کهن از مردمان این نواحی بوده و جاذبه ای بی نظیر برای گردشگران به شمار آید.


بهدانی، م.ع.، فلاحی، ح.ر. ۱۳۹۴٫ زعفران دانش فنی مبتنی بر رهیافت های پژوهشی. انتشارات دانشگاه بیرجند    .”

زعفران و اکوتوریسم

come-coltivare-zafferano-21-640x427

زعفران و اکوتوریسم

بخش قابل توجهی از مراحل تولید و فرآوری زعفران از قابلیت بالایی برای جذب گردشگر برخوردار است. بر این اساس، علاوه بر محصول به دست آمده از زعفران، صنعت توریسم نیز می تواند به عنوان منبع در آمدی دیگری برای پرورش دهندگان این گیاه محسوب گردد.

بهره گیری تولید کنندگان زعفران از روش های سنتی در مراحل کاشت و داشت گیاه، روش کار خانوادگی و نیز برداشت محصول به عنوان جاذبه هایی برای گردشگران به شمار می آید که صرفا روش های کشاورزی ماشینی را در ذهن دارند. افزون بر این، وجود آیین های سنتی، آثار باستانی و چشم انداز های طبیعی در نواحی تولید زعفران، می تواند فرصت های جدیدی برای بازدید کنندگان از این نواحی فراهم نماید.

برای رسیدن به این هدف اجرای برنامه هایی مانند ایجاد مناطق ویژه گردشگری زعفران، برگزاری تورهای کشاورزی و بازدید از مزارع زعفران به ویژه در فصل برداشت محصول، تولید برنامه های ترفیعی و تبلیغی جهت معرفی مناطق ویژه تولید زعفران در کشور و نیز آموزش کشاورزان در خصوص نحوه برخورد با گردشگران می تواند سودمند باشد.

از موضوعات مهم در خصوص توسعه گردشگری زعفران برگزاری جشنواره هایی می باشد که در طی برگزاری آنها امکانات رفاهی بومی نیز در اختیار گردشگران قرار گیرد. برای بسیاری از گردشگران زندگی کوتاه مدت در خانه های افراد بومی پرورش دهنده زعفران و مشاهده روش های برداشت و فرآوری این محصول از نزدیک و مشاهده فعالیت خانوادگی افراد برای جمع آوری این محصول، می تواند تجربه ای بی نظیر به حساب آید.

images (9)

توسعه گردشگری کشاورزی در نواحی پرورش زعفران می تواند فرصت های شغلی جدیدی برای مردمان این نواحی ایجاد کرده و سطح درآمدی افراد ساکن در این نواحی را افزایش دهد.

حضور گردشگران در مناطق زیر کشت این گیاه موجب می شود تا بخش قابل توجهی از زعفران تولیدی و نیز سایر محصولات و صنایع دستی کشاورزان توسط بازدید کننده گان خریداری شده و درآمد بیشتری را نصیب تولید کننده نماید.

همچنین حضور گردشگران به خصوص بازدید کنندگان خارجی احتمالا فرصتهایی را برای مبادلات کشاورزی به خصوص زعفران بین تولید کنندگان و تجار داخلی با گردشگران خارجی فراهم می نماید.

حضور گردشگران خارجی و در کنار آن برگزاری سمینارها و کارگاه های علمی بین المللی در فصل برداشت زعفران زمینه شناسایی زعفران ایرانی و فرهنگ غنی زراعت این گیاه به مجامع علمی و تجاری دنیا را فراهم کرده که می تواند در طی زمان برند زعفران ایرانی را به جامعه جهانی معرفی نماید. افزون بر این، با شکل گیری این نوع ارتباطات، می توان با شیوه ای مناسب خاستگاه اصلی زعفران را به جهانیان معرفی نمود.


 “بهدانی، م.ع.، فلاحی، ح.ر. ۱۳۹۴٫ زعفران دانش فنی مبتنی بر رهیافت های پژوهشی. انتشارات دانشگاه بیرجند    .”

وضعیت ایران از نظر اکوتوریسم

 

وضعیت ایران از نظر اکوتوریسم

کشور ایران از نظر جاذبه های جهان گردی در ردیف دهم و از نظر برخورداری از بیشترین تنوع زیستی کره زمین در ردیف پنجم جهان قرار دارد، اما از لحاظ جذب توریسم جایگاه مناسبی به خود اختصاص نداده است.

کشور ایران به اذعان بسیاری از گردشگران و متخصصان، سرزمین تقابل ها و نهاد ها است. کشوری که در نواحی خزر میزان بارندگی سالانه ای در حدود دو هزار میلی متر دارد و در کویر مرکزی، این میزان نزدیک به صفر است جنگل های غنی و سرشار کناره خزر در کنار دشت های بزرگ کویری، هر دو از جاذبه های طبیعی کشور ما به شمار می روند، ایران در یک فصل و زمان واحد، اختلاف دمای بیش از چهل و پنج درجه را تجربه کرده و در چهار راه مهاجرتی قاره آسیا، بین شرق و غرب و شمال و جنوب واقع گردیده است ایران کرانه کامل خلیج فارس را به طول بیش از ۱۶۰۰ کیلومتر و مرزهای آبی شمال را به طولی بیش از ۸۰۰ کیلومتر در اختیار داشته و ده پارک ملی، پنج اثر طبیعی ملی، ۲۶ پناهگاه زنده حیات وحش، ۴۷ منطقه حفاظت شده بیش از ۷۰۰۰ گونه گیاهی با اقلیت ۲۰ درصد بومی آن، بیش از ۵۰۰ گونه پرندگان، ۳۲۵ گونه آبزی در جنوب و ۹۳ درصد ذخیره ماهیان خاویاری جهان را در شمال، در خود جای داده است، با همه  تلاش های صورت گرفته برای رسیدن به موقعیت مناسب، کشورمان از لحاظ توسعه گردشگری، هنوز راهی طولانی و کاری دشوار در پیش رو دارد.

با وجود قابلیت ها و پتانسیل های موجود در کشور وجود عواملی مانند عدم وجود زیرساخت های مناسب اکوتوریسم، عدم شناخت کافی به این مساله، کمبود متخصصان، فقدان فرهنگی اکوتوریسم و عدم اطلاع رسانی توسط رسانه های جمعی از جمله دلایل عدم جذب اکوتوریسم در ایران است. همچنین بی توجهی به قوانین و مقررات، موجب معضلات زیست محیطی بسیاری شده که ناشی از پراکندگی مواد زاید و شایعات، بهره برداری های بی رویه و تخریب منابع است. شاید بتوان گفت در برخی از مسائلی مانند تجهیز زیرساخت های مدیریت پایدار اکوتوریسم و حفاظت ویژه از منابع، لازم است قوانین لازم وضع گردد تا سبب ارتقاء صنعت گردشگری شود (طلیعه علیاء ۱۳۹۰، اسماعیل نژاد، ۱۳۹۳).


 “بهدانی، م.ع.، فلاحی، ح.ر. ۱۳۹۴٫ زعفران دانش فنی مبتنی بر رهیافت های پژوهشی. انتشارات دانشگاه بیرجند    .”

ضرورت توجه به اکوتوریسم

ضرورت توجه به اکوتوریسم

امروزه صنعت گردشگری یکی از اشتغال زا ترین و در آمد آور ترین صنایع در سطح جهان به شمار می رود و بسیاری از کشورها تلاش دارند تا این صنعت را تقویت نمایند.

ماشینی شدن زندگی غالب مردم، تمایل آنها را برای گذراندن اوقات فراغت در محیط های طبیعی و روستایی اطراف شهرها افزایش داده است. گردشگری در محیط روستا می تواند فعالیت هایی مانند بازدید از سکونت گاه ها، رویدادها، جشنواره ها ورزش ها و تفریحات گوناگون روستایی را در بر گیرد.

این نوع گردشگری می تواند در بر دارنده آثار مثبت و منفی برای محیط زیست روستا، انسان و طبیعت باشد. گردشگری در محیط روستا جاذبه هایی مانند نوع مسکن، نوع معماری، الگوی سکونت، نوع معیشت و نیز آداب و رسوم و سنت ها را مورد توجه قرار داده و یکی از انواع اصلی آن گردشگری کشاورزی است (تقدیسی و دانشور، ۱۳۸۶).

پدیده گردشگری و اکوتوریسم، به لحاظ درآمدزایی فراوان آن، بسیاری از کشورهای جهان را بر آن داشته است که سرمایه گذاری زیادی را به این بخش اختصاص دهند.

در بین انواع مختلف گردشگری، اکوتوریسم و جذب گردشگرانی که به منظور دیدن مناظر طبیعی مسافرت می کنند، نیاز به کمترین سرمایه گذاری دارد این نوع گردشگری فعالیت های فراغتی انسان را عمدتا در طبیعت امکان پذیر می سازد و مبتنی بر مسافرت های هدفمند توأم با برداشت های فرهنگی، معنوی، دیدار از جاذبه های طبیعی و مطالعه آنها بهره گیری و لذت جویی از پدیده های متنوع طبیعت است (جهانیان و زندی، ۱۳۸۹).

 

تعریف اکوتوریسم

 

اکوتوریسم عموما شامل سفرهای زیست محیطی پایدار و بازدید و لذت بردن از طبیعت است که باعث ترویج محافظت از طبیعت شده و مشارکت مردم بومی را مورد توجه قرار می دهد. مهمترین انگیزه ای که گردشگران را به دیدار از جاذبه های طبیعی ترغیب می کند حس کنجکاوی آنها برای شناخت و مطالعه گونه های گیاهی و جانوری نایاب و ذخایر طبیعی است این سفر موجب افزایش شناخت و قدردانی عمیق تر آنان از طبیعت شده و نهایتا حس حفاظت و حراست از محیط های طبیعی را در آنها ایجاد می نماید (جهانیان و زندی، ۱۳۸۹).

اکوتوریسم نوعی از گردشگری است که در آن اصلی ترین فعالیت توریسم، بر پایه ی طبیعت بوده و سفری مسئولانه به مناطق طبیعی به شمار می آید. این نوع سفر همراه با حفظ محیط زیست بوده و باعث بهبود کیفیت زندگی مردم محلی می گردد. طبیعت گردی، حداقل آسیب را به طبیعت و فرهنگ منطقه وارد می کند و نوعی از گردشگری است که ریشه های آن به طبیعت و محیط های باز گسترش یافته است.

بر طبق تعریف ارائه شده توسط انجمن بین المللی طبیعت گردی، گردشگری طبیعی سفری مسئولانه به مناطق طبیعی است که در آن محیط زیست حفظ و بر رفاه مردم محلی تاکید می شود (طلیعه علیا، ۱۳۹۰).

چشم اندازها و مناظر زیبای طبیعت مانند سواحل دریاها، دریاچه ها، تالاب ها، جزایر، بیشه زارها و نقاط سرسبز و خرم، گیاهان وحشی، جنگل ها و پارک های ملی نواحی تفرجگاهی، مناطق کوهستانی و ییلاقی، پتانسیل های ورزشی تفریحی مانند غار پیمایی، کوهنوردی کوهپیمایی، کاوش های زمین شناسی، پیاده روی در طبیعت، شنا، قایقرانی، ماهیگیری و استفاده از غذاهای دریایی، جاذبه های مؤثر در درمان مانند چشمه های آب معدنی و حتی مناطق بیابانی و کویری از کانون ها و جاذبه های گردشگرها بر این نوع از گردشگری به شمار می آیند. (جهانیان و زندی، ۱۳۸۹).


 “بهدانی، م.ع.، فلاحی، ح.ر. ۱۳۹۴٫ زعفران دانش فنی مبتنی بر رهیافت های پژوهشی. انتشارات دانشگاه بیرجند    .”

اکوتوریسم پایدار

 

اکوتوریسم پایدار

اکوتوریسم پدیده ای نسبتا تازه در صنعت گردشگری است که تنها بخشی از کل این صنعت را تشکیل می دهد و بسیاری از کشورهای جهان را بر آن داشته است که سرمایه گذاری های عمده ای را به این بخش به لحاظ درآمدزایی فراوان آن، اختصاص دهند.

این شکل از گردشگری فعالیت های فراغتی انسان را  عمدتا در طبیعت امکان پذیر می سازد و موجب افزایش و قدردانی عمیق تر آنان از طبیعت می شود که در نهایت حس حفاظت و حراست از محیط های طبیعی را در آنان تقویت می کند.

آنچه که در این نوع گردشگری اهمیت فراوان دارد موضوع پایداری است، زیرا صنعت گردشگری بدون برنامه ریزی دقیق و توجه به قابلیت های بوم شناختی، محلی، فرهنگی و اجتماعی، مشکلاتی را برای هر منطقه در پی خواهد داشت (جهانیان و زندی، ۱۳۸۹). اکوتوریسم زمانی پایدار خواهد بود که در آن مسائلی مانند محافظت از تنوع بیولوژیکی و تنوع فرهنگی از طریق محافظت اکوسیستم ها، بهبود برداشت پایدار از تنوع زیستی از طریق ایجاد اشتغال برای افراد محلی، تقسیم منابع اقتصادی حاصل از اکوتوریسم با جمعیت های بومی و مردم محلی از طریق جلب رضایت آنها در سرمایه گذاری های اقتصادی و امور مدیریتی مربوط به اکوتوریسم، به حداقل رساندن خسارات و آثار منفی گردشگری و نیز ارتقای فرهنگهای محلی مورد توجه قرار گیرد (طلیعه علیا، ۱۳۹۰).

بنابراین، سفری را می توان اکوتوریسم پایدار دانست که کمترین پیامد منفی زیست محیطی را داشته باشد، موجب زمینه سازی برای افزایش آگاهی و درک طبیعت شده تا بازدید کنندگان در برابر حفظ عناصر طبیعی و خصوصیات فرهنگی، بیشتر احساس مسئولیت کنند، مشارکت در حفظ و مدیریت مناطق تحت حفاظت و دیگر نواحی طبیعی را مد نظر داشته باشد، تقویت مشارکت جوامع محلی در فرآیند تصمیم گیری مربوط به تعیین نوع و میزان فعالیت های گردشگری را مورد توجه قرار دهد، منافع مستقیم اقتصادی و نیز درآمدهای مکمل برای جوامع محلی ایجاد نموده و در نهایت، اینکه جوامع محلی را از ارزش های طبیعی زندگی آنها آگاه سازد (جهانیان و زندی، ۱۳۸۹).


 “بهدانی، م.ع.، فلاحی، ح.ر. ۱۳۹۴٫ زعفران دانش فنی مبتنی بر رهیافت های پژوهشی. انتشارات دانشگاه بیرجند    .”