نوشته‌ها

اهمیت اقتصادی زعفران

اهمیت اقتصادی زعفران

بخش کشاورزی ایران از مهم‌ترین بخش‌های اقتصادی کشور بوده و توسعه آن زمینه‌ساز توسعه دیگر صنایع کشور می‌باشد. در بین محصولات کشاورزی ایران، زعفران به‌خصوص در استان‌های خراسان از اهمیت اقتصادی و اجتماعی بسیار بالایی برخوردار است.

زعفران که از آن به‌عنوان طلای سرخ یاد می‌شود، محصول ویژه‌ای است که واحد وزن و خریدوفروش آن به‌جای تن و کیلوگرم، مثقال و گرم می‌باشد. ارزش صادراتی یک کیلوگرم زعفران برابر ۱۰ تن گندم صادراتی است و از طرفی سازگاری آن با شرایط اقلیمی ایران و اشتغال‌زایی آن نیز قابل‌توجه است.

بی‌نیازی تولید زعفران از هزینه‌های ارزی، نیاز آبی کم، اشتغال‌زایی بالا و امکان گسترش آن در مناطق کم‌بهره موجب شده تا زعفران یکی از کالاهای باارزش و قابل‌رقابت در بازارهای جهانی باشد.

هر هکتار زعفران برای عملیات مختلف کاشت، داشت و برداشت ۲۷۰ نفر روز کار نیاز دارد که با احتساب هر ۲۰۰ روز کار در سال به‌عنوان یک شغل دائم، در هر هکتار آن بیش از یک نفر به کار مشغول می‌شوند (بابایی ابرقویی، ۱۳۸۴؛ زمانی پور، ۱۳۸۵؛ صادقی، ۱۳۸۹).

از تحولات بارز در عرصه فعالیت‌های کشاورزی کشور و به‌ویژه استان‌های خراسان از سال ۱۳۶۰ تاکنون گسترش سطح زیر کشت زعفران بوده است، به‌طوری‌که سطح زیر کشت آن از ۴۲۵۰ هکتار در سال ۱۳۶۰ به ۵۷۶۲۳ هکتار در سال ۱۳۸۴ و بیش از ۷۰۰۰۰ هکتار در سال ۱۳۹۰ و میزان تولید آن نیز به ترتیب از ۲۳ تن به ۲۴۰ و ۲۵۰ تن در سال افزایش یافت.

این افزایش سطح زیر کشت و تولید عمدتاً متعلق به استان‌های خراسان بوده و در کنار آن تعداد شهرستان‌های تولیدکننده زعفران در خراسان در سال ۱۳۶۲ تنها محدود به ۵ مورد بود، درحالی‌که در حال حاضر تقریباً شامل تمامی شهرستان‌های واقع در این استان می‌شود.

این افزایش تولید و سطح زیر کشت در حالی رخ داده است که ایران و به‌خصوص خراسان در طی سه دهه اخیر به‌صورت دوره‌ای با پدیده خشک‌سالی مواجه بوده است. بر این اساس رابطه معنی‌داری بین کاهش نزولات جوی و متعاقباً کاهش منابع آبی با افزایش سطح زیر کشت زعفران (برخلاف رویه عمومی کشت محصولات کشاورزی) وجود دارد.

مزایای نسبی کشت زعفران در مقایسه با سایر محصولات کشاورزی در استان‌های خراسان موجب تسریع روند گسترش سطح زیر کشت آن شده است. این مزایا دربرگیرنده کارکردهای طبیعی، اقتصادی و اجتماعی بوده و شامل نیاز آبی کم، محدود بودن تعداد دفعات آبیاری، امکان رشد در اقلیم نیمه‌خشک، محدود بودن دوره کاشت، داشت و برداشت، اشتغال‌زایی و ارزش‌افزوده بالای این محصول می‌باشد (بذرافشان و ابراهیم‌زاده، ۱۳۸۵؛ صادقی، ۱۳۹۱)

با توجه به اهمیت اقتصادی و اجتماعی زعفران به‌خصوص در مورد جوامع محلی، در ادامه این فصل به آمارهای اقتصادی زعفران، برندسازی و الزامات بازاریابی آن پرداخته‌شده است.

 


برگرفته از کتاب زعفران، تالیف دکتر محمد علی بهدانی و دکتر حمید رضا فلاحی، انتشارات دانشگاه بیرجند، ۱۳۹۴