نوشته‌ها

مزیت نسبی ایران در تولید زعفران

مزیت نسبی ایران در تولید زعفران

با توجه به اتکای اقتصاد ایران به درآمدهای نفتی، اهمیت توجه به صادرات غیرنفتی کشور از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بوده و شناسایی محصولات غیرنفتی که دارای مزیت نسبی بوده و توان رقابت در عرصه بین‌المللی را دارند، گام مهمی در توسعه این بخش از صادرات محسوب می‌شود.

در این میان محصولات کشاورزی بخش عمده‌ای از صادرات غیرنفتی را به خود اختصاص داده‌اند که در این ‌بین نیز زعفران از اهمیت خاصی برخوردار است، به‌طوری‌که در دوره‌های زمانی مختلف، یکی از محصولات عمده صادراتی کشور بوده و ایران مقام اول را در تولید این محصول ارزشمند در سطح جهان دارد.

در پژوهشی مزیت نسبی ایران در تولید زعفران مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل از محاسبه شاخص مزیت نسبی (هزینه منابع داخلی و شاخص مزیت نسبی بر اساس هزینه واحد) نشان داد که ایران در تولید زعفران از مزیت نسبی بالایی برخوردار است.

همچنین مشخص شد که در سال ۱۳۸۷ بر نهاده‌های تولید، یارانه، بر محصول تولیدکنندگان مالیات و درمجموع بر ارزش‌افزوده تولید زعفران مالیات غیرمستقیم وضع شده است.

 

افزون بر این، با محاسبه شاخص‌های توان رقابت داخلی و صادراتی به بررسی توان رقابت زعفران در بازارهای بین‌المللی پرداخته شد و نتایج نشان داد این محصول در سال ۱۳۸۷ در بازارهای جهانی دارای توان رقابتی بوده است.

با توجه به نتایج به‌دست‌آمده از تحقیق، پیشنهادهایی در خصوص مسائل اقتصادی زعفران به این صورت ارائه گردید: (۱) با توجه به اینکه تولید زعفران مزیت نسبی و بازدهی لازم را داشته و در بازارهای جهانی نیز توان رقابت را دارد، توسعه زمین‌های زیر کشت زعفران در استان‌هایی که شرایط مناسبی برای تولید این محصول دارند، منطقی به نظر می‌رسد، (۲) با توجه به وجود مزیت نسبی در تولید زعفران و داشتن توان رقابت هزینه‌ای در بازارهای بین‌المللی، عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی زیانی را متوجه این محصول نخواهد کرد، بنابراین، لازم است تا مطالعاتی مشابه در مورد سایر محصولات کشاورزی در کشور که به‌عنوان محصولات عمده صادراتی ایران در بازارهای جهانی مطرح می‌باشند، انجام گیرد تا تصویر شفافی در رابطه با مزیت‌ها یا عدم مزیت‌های محصولات یادشده به‌منظور تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری در رابطه با میزان حمایت از این محصولات وجود داشته باشد، (۳) با توجه به اینکه میزان توان رقابتی زعفران با احتساب قیمت‌های داخلی (که دولت نیز در این قیمت‌گذاری نقش دارد)، بیشتر از توان رقابتی آن در سطح بین‌المللی با احتساب قیمت‌های جهانی می‌باشد (بدون دخالت دولت)، می‌توان گفت که دخالت دولت باعث افزایش توان رقابت داخلی فروش این محصول شده است. بنابراین، لازم است تا زمان الحاق کامل ایران به سازمان تجارت جهانی که تمامی قیمت‌ها بدون مداخله و حمایت دولت خواهد بود، به‌تدریج از میزان دخالت‌ها و حمایت‌های دولت در فرآیند تولید و قیمت‌گذاری کاسته شود، تا این محصول بتواند خود را با شرایط تجارت آزاد (بدون حمایت دولت) وفق داده و در جایگاه واقعی خود در بازارهای جهانی به رقابت بپردازد و (۴) زعفران در مکانی جغرافیایی به عمل می‌آید که مردم آن از درآمد کمتری نسبت به متوسط جامعه برخوردار هستند، ازاین‌رو، چنانچه بتوان با برنامه راهبردی درازمدت نسبت به توسعه کشت زعفران و مدیریت این محصول اقدام‌های مؤثری انجام داد، بدون تردید موجب زمینه‌های توسعه در منطقه و همچنین بهبود مزیت نسبی در تولید می‌شود (آقایی و رضاقلی زاده، ۱۳۹۰).


برگرفته از کتاب زعفران، تالیف دکتر محمد علی بهدانی و دکتر حمید رضا فلاحی، انتشارات دانشگاه بیرجند، ۱۳۹۴