نوشته‌ها

آمارهای اقتصادی زعفران

سطح زیر کشت زعفران در ایران و جهان

طی قرن گذشته میزان اراضی زیر کشت زعفران در سطح دنیا دچار تغییرات مهمی شد. در کشورهای اروپایی با وجود افزایش قیمت زعفران، سطح زیر کشت این محصول در مناطق سنتی پرورش این گیاه شامل اسپانیا، ایتالیا و یونان به‌شدت کاهش پیدا کرد. در اسپانیا میزان سطح زیر کشت زعفران از ۶۰۰۰ هکتار در سال ۱۹۷۱ به ۲۰۰ هکتار در سال ۲۰۰۴؛ در یونان از ۱۶۰۰ هکتار در سال ۱۹۸۲ به حدود ۸۶۰ هکتار و در مرکز ایتالیا از ۳۰۰ هکتار در سال ۱۹۱۰ به ۶ هکتار در چند سال قبل کاهش پیدا کرد.

برعکس این موضوع سطح زیر کشت این محصول در ایران به‌خصوص در استان خراسان در طی سه دهه گذشته افزایش قابل‌توجهی داشته است. مهم‌ترین دلیل تغییر حوزه زراعت زعفران به نیاز کارگری بالای این محصول مربوط می‌شود.

این محصول در سطوح کمی در کشورهای آذربایجان، مراکش، فرانسه، ترکیه، سوئیس، فلسطین اشغالی، پاکستان، چین، مصر، امارات، ژاپن و استرالیا پرورش داده می‌شود (گرستا و همکاران، ۲۰۰۸). بر اساس آمار ارائه شده توسط وزارت جهاد کشاورزی (۱۳۹۲)، میزان سطح زیر کشت بارور زعفران در سال ۱۳۹۰ در سطح ایران بیش از ۷۲ هزار هکتار گزارش شده است که به ترتیب بیش از ۱۲ هزار و ۵۷ هزار هکتار آن در استان خراسان جنوبی و استان خراسان رضوی قرار داشت. پس‌ازاین دو استان، استان‌های یزد، اصفهان، خراسان شمالی، فارس و کرمان در جایگاه‌های بعدی قرار داشتند. در این سال بیشتر مزارع کاشت زعفران در ایران به‌صورت خرده مالکی و عمدتاً زیر یک هکتار مساحت داشته و تنها تعداد کمی از مزارع مساحتی بیش از دو هکتار داشته‌اند.

میزان تولید زعفران در ایران و جهان

ایران بزرگ‌ترین تولیدکننده زعفران در سطح جهان می‌باشد. میزان تولید زعفران ایران در سال ۱۳۸۹ به مقدار ۲۳۹۲۴۵ کیلوگرم بود و در سال ۱۳۹۰ به ۲۵۴۰۶۰ کیلوگرم رسید که حدود ۶٫۲ درصد رشد نشان می‌دهد (آمارنامه کشاورزی، ۱۳۹۲).

در ایران زعفران در بیست استان کشور کشت و کار می‌شود و استان‌های خراسان رضوی و خراسان جنوبی بیشترین سهم را در تولید این محصول دارند. از این حیث بعد از استان‌های مذکور به ترتیب استان‌های اصفهان، یزد، خراسان شمالی و کرمان قرار دارند. میانگین عملکرد محصول زعفران در ایران در سال ۱۳۹۰ حدود ۳٫۵ کیلوگرم در هکتار بود و از این نظر استان گلستان با مقدار ۶٫۹ کیلوگرم در هکتار در جایگاه اول قرار داشت.

بر اساس آمار سال ۲۰۰۶، کشورهای آلمان، ایتالیا، آمریکا، سوئیس، انگلیس و فرانسه مهم‌ترین واردکننده‌های زعفران می‌باشند. اسپانیا نیز مقادیر زیادی زعفران به‌خصوص از کشورهای ایران، یونان و مراکش به‌منظور مصارف داخلی و نیز صادرات مجدد، وارد می‌کند (گرستا و همکاران، ۲۰۰۸). مهم‌ترین کشورهای تولیدکننده زعفران پس از ایران شامل اسپانیا، یونان، مراکش، هند، چین و افغانستان می‌باشند. این گیاه با مقادیر کمی نیز در برخی کشورها مانند ایتالیا، سوئیس، فرانسه و نیوزلند تولید می‌شود. مقدار تولید سالیانه زعفران در یونان ۵ تا ۸ تن، افغانستان حدود ۴ تن، مراکش و کشمیر هر کدام ۲ تا ۳ تن، هند حدود ۲ تن و اسپانیا و ایتالیا حدود ۱ تن در سال می‌باشد (کاتارازی، ۲۰۱۳).


برگرفته از کتاب زعفران، تالیف دکتر محمد علی بهدانی و دکتر حمید رضا فلاحی، انتشارات دانشگاه بیرجند۱۳۹۴